تبلیغات
کانون دانشجویان صنایع دستی دانشگاه میراث فرهنگی - تاریخچه فرش
پنجشنبه 26 آذر 1388

تاریخچه فرش

   نوشته شده توسط: اسماعیلی    نوع مطلب :فرش ،

پیشینة بافت فرشهای اولیه در جهان به زمان بعد از غارنشینی باز می‌گردد. زیرا در آن دوران انسان به تقلید از پرندگان سعی نمود با تنیدن الیاف نرم گیاهان به همدیگر مانند سبدبافی و حصیربافی، زیراندازهایی برای خود تهیه نماید. پس از شكار حیوانات و دسترسی به پوست و پشم آنها زیراندازها اندكی نرم‌تر شد. حفاری باستان‌شناسان نشان می‌دهد كه بافت «بوریا» از نی‌های منطقة بین‌النهرین، از هزاره پنجم و چهارم قبل از میلاد متداول بوده و بافت گلیم تا سده پانزدهم قبل از میلاد به مرحلة بالایی از تكامل رسیده بود. از بافت نخستین قالی یا قالیچه اطلاع دقیقی در دست نیست زیرا الیاف قالیچه بر اثر رطوبت و هجوم حشرات آسیب‌پذیر بوده و از بین می‌رود. اما بنابر مادة اولیة قالیچه یعنی پشم، گمان می‌رود ابتدا قبایل چادرنشین آسیای مركزی كه شغل عمده آنها گله‌داری بوده، به بافتن فرش مبادرت نموده باشند. و قدیمی‌ترین نمونه‌ای كه باستان‌شناسان به دست آورده‌اند، قالیچه‌ای است مربوط به درة «پازیریك» واقع در هشتاد كیلومتری مغولستان كه «قالیچة پازیریك» نامیده شده است.

این قالیچه برای پوشش اسب به كار می‌رفته و در هر سانتیمتر مربع دارای 36 گره بوده است. صاحب‌نظران با توجه به نقشهای روی این قالی كه شبیه نقوش اصیل هخامنشی است، آن را ایرانی می‌دانند و معتقدند قالی مذبور از بافته‌های مادها و پارتها می‌باشد. رنگهای این قالی قرمزِ اُخرایی، زرد، سبز كم رنگ و نارنجی است.

نقش جانوران بالدار بر روی این قالی، همراه با نقوش تخت جمشید صحت نظر محققین را ثابت می‌كند. همچنین صاحب‌نظران معتقدند بافت قالیچه‌ای با چنین ویژگیها، مستلزم پشتوانة فرهنگی و هنری غنی و چندین قرن تجربه و ممارست می‌باشد. و مبین این نكته است كه در قرون متمادی قبل از بافت فرشِ معروف به پازیریك، این حرفه در فلات ایران رواج داشته و ایرانیان به رموز آن پی برده بودند. گفتة مورخین هم این واقعیت را تأیید می‌كند.

گزنفون سردار و مورخ یونانی در كتاب خود موسوم به «سیرت كورش» می‌گوید: «ایرانیان برای اینكه بسترشان نرم باشد، زیر آن قالیچه می‌گسترانیدند.» سالنامة چینی «سویی مو» از فرش پشمی دوران ساسانیان به عنوان كالای وارداتی به چنین نام برده است. در ادبیات فارسی قدیم ایران نیز به كرات از تخت معروف «طاقدیس» متعلق به خسروپرویز پادشاه ساسانی یاد شده كه بر روی آن چهار تخته فرش نفیس گسترده شده بود و هر كدام یكی از فصول چهارگانه سال را نشان می‌داده است. فرش معروف بهارستان نیز، كه در زمان حملة عرب به ایران به دست آنها افتاد و قطعه قطعه شد، نمونه‌ای مشهور از پیشینة این هنر در ایران است. الیاف این قالی از طلا و نقره و گلهای آن از سنگهای قیمتی بود.

جواهراتی بر روی آن ترصیع یافته بود كه به یغما رفت و داستان جداگانه‌ای دارد. در دوران اسلامی نیز پس از توقف طولانی، هنر فرش رواج یافت. مؤلف كتاب «حدودالعالم» در تاریخ 812 میلادی به هنر قالیبافی در فارس اشاره نموده و یك قرن بعد «مقدسی» به قالیچه‌های سجاده‌ای در اراضی مرتفع قائنات اشاره كرده و یاقوت حموی در سال 1179 میلادی از وجود قالیبافی در منطقة آذربایجان ایران خبر داده است.

ابن بطوطه جهانگرد عرب در سالهای 1304 – 1378 میلادی از فرش سبز رنگی كه هنگام بازدید از ایذة بختیاری جلو او پهن كرده‌اند، سخن گفته است. متأسفانه تهاجم اقوام وحشی بیگانه گاهی جلو پیشرفتهای فرهنگی و هنری را در این مملكت گرفته و بسیاری از آثاری كه بر اثر تلاش نسلها تهیه شده بود، تاراج كرده به یغما برده یا معدوم نموده‌اند. از جمله این تهاجمات، حمله وحشیانه مغول بود كه كشتار و زیانهایی بسیار به بار آورد ولی اعقاب آنها یعنی تیموریان دست‌آموز فرهنگ پربار ایران شدند و به هنر ارج می‌نهادند از این رو زمینه شكوفایی هنر در دورة بایسنغر میرزا در رشتة خط و نقاشی فراهم شد. در این دوره هنر به اوج ترقی خود رسید و مقدمه‌ای شد جهت دوران صفویه كه از ادوار درخشان و ممتاز هنر ایران به شمار می‌آید. از این دوره نمونه‌های بسیار نفیس و زیبایی از فرش ایران در موزه‌های جهان وجود دارد كه نمونه درخشان آن، قالی نفیس بافت اردبیل است كه برای مقبرة شیخ صفی‌الدین، جد بزرگ صفویان بافته شده بود و اكنون زینت‌بخش موزة ویكتوریا در انگلستان است. پس از صفویه و حملة پابرهنگان افغانی، باز این هنر به حضیض كشانده شد. در دوران نادرشاه هم فرصت فعالیتهای هنری دست نداد اما در دوران قاجار باز هنرمندان ایران در تبریز و كاشان و كرمان و مخصوصاً اصفهان، جهت اعتلای این هنر ارزنده كمر همت بستند و با تغییرات جدیدی كه به نام طرحهای آمریكایی و فرانسوی شهرت داشت، به چنان موفقیتهای درخشان جهانی نایل آمدند كه مدت مدیدی فرش ایران در صحنه جهان مقام اوّل را احراز نموده بود و بعد از مخازن نفت بزرگترین منبع درآمد ارزی كشور بود و بیش از 10 میلیون نفر در دوران پهلوی از این راه ارتزاق می‌نمودند.


foot complaints
دوشنبه 27 شهریور 1396 ساعت 23 و 15 دقیقه و 31 ثانیه
I could not resist commenting. Very well
written!
edythCrolley.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 ساعت 20 و 36 دقیقه و 31 ثانیه
Excellent article. I will be experiencing some of these issues as
well..
chloelesa.hatenablog.com
شنبه 14 مرداد 1396 ساعت 11 و 24 دقیقه و 00 ثانیه
You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something
that I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me.
I am looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!
زهرا
پنجشنبه 26 آذر 1388 ساعت 23 و 18 دقیقه و 16 ثانیه
وبلاگ مفید و جالبی دارید
اگر امکان داره مطالب آموزشی و مقالات رو هم در وبلاگتون بزارید
شکیلا
پنجشنبه 26 آذر 1388 ساعت 21 و 55 دقیقه و 10 ثانیه
چه کار کردم تا بازدید وبلاگم 10 برابر شده من هم مثل شما وبلاگ دارم. حدود یکسال است که هر وقت فرصت می کنم آن را آبدیت می کنم. اما دریغ از یک بازدید کننده. اما از وقتی که با پرتو باکس آشنا شدم آمار وبلاگم 10 برابر شده.شما هم امتحان کنید. لینک باکسی که من پیشنهاد می کنم اینه، به خاطر اینکه روی سرور قوی نصب شده و کمتر غیر فعال می شه وزود هم لود می شه. پس شما هم دست بکار بشین. و برید قسمت عضویت سایت عضو شید و لینک ها و بنر های خودرا اضافه کنید . بعد در قسمت دریافت کد لینک باکس کدی را که می ده در قالب وبلاگتان بذارید. همش یک دقیقه وقت می بره ولی اثرش فوق العاده است. در ضمن می توانید به صورت رایگان بنر هایتان را برای تبلیغ در این سیستم ثبت کنید. امیدوارم بتونم با این پیشنهاد به شما کمکی کرده باشم. موفق باشید. www.partobox.com
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر